هخامنشیان نام خویش را از اولین رهبر قو م پارس ، هخامنش ، به میراث برده اند . هخا به معنی« دوست » و منیش از ریشه man  «من » به معنی  «اندیشیدن» است .

توجه هخامنشیان به مفاهیم اخلاقی ، ویژگی انان است . این ویژگی در نامی که برای خود برگزیده اند، متبلور است. حکومتی که توسط چیش پیش به فرزندانش اریامنه و کوروش اول رسیده بود ، به دست کوروش و فرزندانش به حکومتی متمرکز تبدیل شد . کوروش طی سه سال ، پادشاهی محلی پارسها را به شاهنشاهی بسیار بزرگی تبدیل کرد او ابتدا پاسارگاد را به عنوان پایتخت برگزید و انجا مجموعه از کاخ ها و معابد ساخت . کتیبه هایی که به دستور او در انجا  حک شده او را «شاه بزرگ هخامنشی » معرفی می کند.

کوروش قبایل ایرانی نژاد واسیایی را که در شرق ، جنوب شرقی و شمال شرقی ایجاد می کردند ، مطیع ساخت و پس از غلبه بر استیاگس ، پادشاه ماد ، همدان را به عنوان پایتخت ایران متحد انتخاب کرد و چنان رفتار کرد که خکومت پارسی ، همان حکومت مادی ، جلوه کرد در عهد او ، مرز های ایران از یونان تا سیحون و جیحون گسترده شد . کوروش طی جنگ که در سر حد های شرقی در گرفت کشته شد و جسدش به پاسارگاد ، آرامگاهی که به دستور خودش بنا شده بود انتقال یافت .

کمبوجیه فرزند ارشد کوروش که در حیات وی در بابل بود ، پیش از لشکر کشی به مصر ، برادرش بردیا را از بیم تصرف سلطنت در طول غیاب طولانیش به قتل رسانید . در این میان یکی از مغان مادی به نام گئومات از موقعیت بهره برد و خود را بردیا نامید و در پارس خود را شاه خواند .

کمبوجیه سعی کرد  که به سوی ایران بشتابد ، اما در میان راه در گذشت . داریوش شاهزاده هخامنشی ، فرزند ویشتاسب و نواده اریامنه که به عنوان نیزه دار در لشکر کشی به مصر حضور داشت ، بردیای دروغین را به هلاکت رسانید ، و طی 19 نبرد که یکسال و اندی به طول انجامید ، شورش ها را سرکوب کرده و خود«شاه بزرگ ایران »  شد و بدین ترتیب سلطنت ازشاخه کوروش اول به شاخه اریا منه انتقال یافت